რუსი მთავარი კანონშემოქმედი ჯერ სომხეთის უმაღლეს ხელისუფალს — პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანს შეხვდა და ესაუბრა.
როგორც სომხური მასმედია იტყობინება, პრეზიდენტმა იმედი გამოთქვა, რომ რუსეთის სახელმწიფო სათათბიროს თავმჯდომარის ვიზიტი კიდევ უფრო მეტ იმპულსს მისცემს სომხეთ-რუსეთის სტრატგიული ურთიერთობების განვითარებას. სერჟ სარქისიანმა მაღალ დონეზე შეაფასა სერგეი ნარიშკინის მიერ შეტანილი პირადი წვლილი სომხურ-რუსული კავშირების განვითარებაში და ხაზი გაუსვა, რომ სომხეთი მუდმივადაა დაინტერესებული ორი ქვეყნის კავშირების გაღრმავებაში. პრეზიდენტმა გაიხსენა ერევან-მოსკოვის თანამშრომლობის ისტორიული ასპექტები და განაცხადა, რომ რუსეთთან ურყევი ურთიერთობა სომხეთის უსაფრთხოების ქვაკუთხედს წარმოადგენს. თავის მხრივ სერგეი ნარიშკინმა კმაყოფილება გამოხატა ორი ქვეყნის პარტნიორობის მაღალი დონით, განსაკუთრებით მან ხაზი გაუსვა საპარლამენტო კავშირებს და განაცხადა, რომ რუსი და სომეხი დეპუტატები ყოველთვის იდგებიან ორი ქვეყნის ისტორიული მეგობრობის სადარაჯოზე...
რასაკვირველია, ამ ტრაფარეტული ზოგადი სიტყვების უკან საკმაოდ ბევრი კონკრეტული საკითხი იმალება, რომლებიც, ბუნებრივია, ყველასთვის გასაგონად არ ითქმება. თუმცა, აქვე შევნიშნავთ, რომ რუსეთის სახელმწიფო სათათბიროს თავმჯდომარე არ არის მაინცდამაინც ისეთი დიდი უფლებამოსილებით აღჭურვილი პირი, რომელსაც რომელიმე სტრატეგიული და უმნიშვნელოვანესი პრობლემების გადაწყვეტა-მოგვარება შეუძლია. ამგვარი საკითხებით ძირითადად ქვეყნის მეთაურები — პრეზიდენტები არიან ხოლმე დაკავებულნი. აქედან გამომდინარე, სერგეი ნარიშკინისა და სერჟ სარქისიანის შეხვედრას “ზრდილობიანი აუდიენცია” შეიძლება ვუწოდოთ.
შედარებით უფრო უხვსიტყვიანი გამოდგა მთავარი რუსი პარლამენტარის შეხვედრა თავის სომეხ კოლეგასთან — ოვიკ აბრამიანთან. მათ ჟურნალისტებთან ერთობლივი ბრიფინგიც გამართეს, რომლის დროსაც მასმედიის წარმომადგენლებს ორმხრივი ურთიერთობის ზოგიერთი კონკრეტული მიმართულება გააცნეს. მაგალითად, გაირკვა, რომ მათ ისაუბრეს სომხეთის პერსპექტივაზე ევრაზიული კავშირის ფარგლებში: თურმე ერევანი ყურადღებით ადევნებს თვალს ვლადიმერ პუტინის საოცნებო პროექტის — ევრაზიული კავშირის განხორციელებას და ცდილობს რაიმე ფორმით მასში მონაწილეობის მიღებას. რა თქმა უნდა, უკეთესი იქნება, თუ ერევანი არ გააჭიანურებს შორიდან დაკვირვებას და მასში გაერთიანდება. თანაც, როგორი პერსპექტივა ელოდება სომხეთს! თუ შევადარებთ რუსეთის, ბელორუსის და ყაზახეთის მაჩვენებლებს ევრაზიულ კავშირში გაწევრიანებამდე და გაწევრიანების შემდეგ, მათი სავაჭრო-ეკონომიკური თანამშრომლობის დონე და საქონელბრუნვა 2010 წლიდან დღემდე 30%-ით გაიზარდა. აი, რა შეუძლია ერთიანობას! ამის შემდეგ მართლაც არ არის გამორიცხული, რომ სომხეთმა დაკვირვების შორი დისტანციიდან ახლოს გადაინაცვლოს და სულ რაღაც ორიოდ წელიწადში ჩვენი მეზობელი ევრაზიულ კავშირში ვიხილოთ... მაგრამ, სამწუხაროდ, ერევანს ის არ სიამოვნებს, რომ რუსეთთან საერთო საზღვარი არ გააჩნია — ეს ფაქტი სომხეთისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი დამაბრკოლებელი ფაქტორი იქნება ევრაზიისკენ მიმავალ გზაზე.
სერგეი ნარიშკინის ვიზიტის ბოლო აკორდი იყო მისი შეხვედრა სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრებთან, სამეცნიერო ორგანიზაციების ხელმძღვანელებთან, სომეხ სამეცნიერო საზოგადოებასთან. ბუნებრივია, ამ შეხვედრამაც მეგობრობის გრძნობით ჩაიარა, გამოითქვა სამეცნიერო ურთიერთობების გაღრმავების სურვილებიც. საინტერესოა, რომ სერგეი ნარიშკინი სომეხმა აკადემიკოსებმა აკადემიის ოქროს მედლით დააჯილდოვეს და საჩუქრად გადასცეს იმ სომხური წიგნის ასლი, რომელიც პირველად 1512 წელს ვენეციაში დაიბეჭდა აკოფ მეგაპერტის მიერ.
ილჰამ ალიევი — პრეზიდენტი მესამე ვადით?
აზერბაიჯანში საპრეზიდენტო არჩევნები ჯერ კიდევ შორსაა — ქვეყნის მეთაური 2013 წლის ოქტომბერში უნდა აირჩიონ, თუმცა უკვე გაისმის ხმები, რომ ქვეყნის დღევანდელი ლიდერი და იმავდროულად მმართველი პარტიის “ენი აზერბაიჯანის” (“ახალი აზერბაიჯანის”) ხელმძღვანელი ილჰამ ჰეიდარ ოღლი ალიევი პრეზიდენტის სავარძელს მესამე ვადით შეინარჩუნებს. ყოველ შემთხვევაში, აი, რა განაცხადა პარტიის აღმასრულებელმა მდივანმა ალი აჰმედოვმა: “ილჰამ ალიევის კანდიდატურა მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებზე სურს არა მხოლოდ პარტიის 600 ათას წევრს, არამედ ქვეყნის მოსახლეობის უმეტესობას... ყველა იმედოვნებს, რომ მომავალი 5 წლის განმავლობაში აზერბაიჯანი მისი ხელმძღვანელობით წარმატებულ განვითარებას გააგრძელებს. ილჰამ ალიევის პრეზიდენტობის პერიოდში ჩვენი სახელმწიფოს ეკონომიკა სწრაფად იზრდება, უმჯობესდება მოსახლეობის ცხოვრების დონე, თითოეული ადამიანის კეთილდღეობა, მატულობს აზერბაიჯანის როლი საერთაშორისო ურთიერთობებში, ძლიერდება მისი შეიარაღებული ძალები. რასაკვირველია, პარტია “ენი აზერბაიჯანი” თავის საქმიანობაში ყველაზე დიდ ყურადღებას ქვეყნის მოქალაქეთა ინტერესების რეალიზებას უთმობს და ჩვენ, ვიცით რა აზერბაიჯანის მოქალაქეთა უმეტესობის ნება, მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებში ჩვენი პარტიის თავმჯდომარის კანდიდატურას წარვადგენთ”.
საინტერესოა, რომ 2012 წლის იანვარში გავლენიანმა ბრიტანულმა გაზეთმა “თაიმს”-მა ილჰამ ალიევი იმ 100 ადამიანთა შორის დაასახელა, რომლებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მიმდინარე საერთაშორისო პოლიტიკაში. “ილჰამ ალიევის მიზანია კასპიის ზღვაზე დუბაი ააშენოს, რაც მას სავსებით ხელეწიფება”, — წერს “თაიმსი” და იქვე მიუთითებს აზერბაიჯანის როგორც ნავთობით მდიდარი სახელმწიფოს მნიშვნელობაზე ევროპისათვის.
მთიანი ყარაბაღი: ახალი პრეზიდენტი, ძველი პრობლემები
კავკასიის პოლიტიკური ცხოვრების ერთ-ერთი მთავარი მოვლენა ამ დღეებში მთიან ყარაბაღში ჩატარებული საპრეზიდენტო არჩევნები გახლდათ, რომლის შედეგებმა საკმაო დიდი საერთაშორისო რეზონანსი გამოიწვია. ჩვენს მკითხველს მოეხსენება, რომ ე.წ. “მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა” იურიდიულად აზერბაიჯანის შემადგენლობაში შედის, ფორმალურად კი ის თვითგამოცხადებული სეპარატისტული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნია. მთიანი ყარაბაღის დამოუკიდებლობა, ჩვენებური აფხაზეთისა და სამაჩაბლოსგან განსხვავებით, ჯერჯერობით არც ერთ სახელმწიფოს ოფიციალურად არ უღიარებია და ამიტომაც იქ ჩატარებული ყოველგვარი ღონისძიება საერთაშორისო საზოგადოების უმრავლესობისთვის უკანონოა. ამის მიუხედავად, ყარაბაღი, სხვა “სახელმწიფო-მოჩვენებების” მსგავსად, თავისი ცხოვრებით ცხოვრობს და ყურადღებას არ აქცევს დასავლეთის მიერ გამოთქმულ კრიტიკას...
მოკლედ, მთიან ყარაბაღში 19 ივლისს პრეზიდენტს ირჩევდნენ — ელექტორატს არჩევანი უნდა გაეკეთებინა სამ კანდიდატს — ბაკო სააკიანს, ვიტალი ბალასანიანსა და არკადი სოგომონიანს შორის. აქვე დავაზუსტებთ, რომ ბაკო სააკიანი მოქმედი პრეზიდენტია და მან მეორედ წამოაყენა თავისი კანდიდატურა. არჩევნების საბოლოო შედეგები 22 ივლისს გამოცხადდა: გაიმარჯვა ბაკო სააკიანმა, რომელმაც ხმების უმეტესობა — 66%-ზე მეტი მიიღო. მართალია, მისმა კონკურენტებმა პროტესტის მსგავსი რაღაც განცხადებები გააკეთეს, თუმცა აშკარაა, რომ არავითარი შედეგი მათ უკმაყოფილებას არავითარი შედეგი არ მოჰყვება: ბაკო სააკიანს მხარს უჭერს სომხეთის ხელისუფლება და ამით ყველაფერია ნათქვამი.
გარდა ამისა, უნდა აღვნიშნოთ ერთი საინტერესო მომენტიც: ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარეებმა, რომელთა შორის რუსეთისა და აშშ-ის წარმომადგენლებიც არიან, განაცხადეს, რომ მიესალმებიან არჩევნების დემოკრატიულად ჩატარების მცდელობას. ადრეც ბევრჯერ გამართულა მსგავსი ღონისძიებები მთიან ყარაბაღში (მაგალითად, პრეზიდენტებად რობერტ ქოჩარიანის — 1994 წელს, არკადი გუკასიანის — 1997 წელს და იგივე ბაკო სააკიანის — 2007 წელს არჩევა), მაგრამ მსგავსი შეფასებები არ გაკეთებულა. კიდევ ერთი შტრიხი: არჩევნებს თვალს 60-მდე დამკვირვებელი ადევნებდა რუსეთიდან, სომხეთიდან, აშშ-დან, საფრანგეთიდან, კანადიდან, ირლანდიიდან, პოლონეთიდან, გერმანიიდან, ბულგარეთიდან... აფხაზეთიდანაც და “სამხრეთ ოსეთიდანაც”. ცხადია, დამკვირვებლები სტეფანაკერტში ერევნის გავლით ჩავიდნენ — დასამალი არ არის, რომ ისინი, მათ შორის ჩვენებურები სოხუმიდან და ცხინვალიდან, სომხეთმა ყარაბაღში ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე გაგზავნა...
ახალმა “ძველმა” პრეზიდენტმა უკვე მიიღო მილოცვები როგორც სომხეთის ლიდერისგან, ასევე მისი კოლეგა სეპარატისტებისგან. მაგალითად, აფხაზეთის “პრეზიდენტმა” ალექსანდრე ანქვაბმა ბაკო სააკიანს დღეგრძელობა და წარმატებები უსურვა: “თქვენი ხელახალი არჩევა მაღალ საზოგადოებრივ ნდობაზე მეტყველებს... ეს ნიშნავს, რომ მთიანი ყარაბაღის მოსახლეობა ადასტურებს მიზნებისა და ამოცანების ერთობლიობას თავის ხელისუფლებასთან ერთად. აფხაზეთისა და მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკებს ერთმანეთთან მჭიდრო ურთიერთობები აკავშირებთ, რომლებიც, დარწმუნებული ვარ, კიდევ უფრო დინამიურად განვითარდება. გისურვებთ დღეგრძელობას, ახალ წარმატებებს სახელმწიფოსა და ხალხის სამსახურში”. დაახლოებით იმავე შინაარსის მქონე მისალოცი წერილი გაგზავნა სტეფანაკერტში ცხინვალელმა სეპარატისტმა “პრეზიდენტმა” ლეონიდ თიბილოვმაც. აქვე მკითხველს გავახსენებთ, რომ 1990-იანი წლების ბოლოს აფხაზმა, ოსმა და ყარაბაღელმა განდგომილებმა ერთმანეთის დამოუკიდებლობა აღიარეს.
რაც შეეხება უშუალოდ საქართველოს ხელისუფლებას, ოფიციალურმა თბილისმა მთიან ყარაბაღში ჩატარებული არჩევნები და მისი შედეგები უკანონოდ აღიარა: საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო ადასტურებს თავის ერთმნიშვნელოვან მხარდაჭერას აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობისადმი და არ სცნობს 2012 წლის 19 ივლისს, მთიან ყარაბაღში გამართულ ე.წ. “საპრეზიდენტო არჩევნებს". საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიაჩნია, რომ აუცილებელია საერთაშორისო თანამეგობრობის ძალისხმევის გაძლიერება, რათა მხარეებმა, კონსტრუქციული დიალოგის მეშვეობით, მიაღწიონ მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის მშვიდობიან დარეგულირებას.
საინტერესოა, რომ სომეხმა პოლიტოლოგებმა საქართველოს პოზიცია საკმაოდ ობიექტურად და მშვიდად შეაფასეს: როგორც ერევანში არსებული კავკასიის ინსტიტუტის დირექტორმა ალექსანდრე ისკანდერიანმა განაცხადა, “ბუნებრივია, საქართველოს სხვაგვარად მოქცევა არ შეეძლო — მას ხომ აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის სახით პრობლემები აქვს. შესაბამისად თბილისის ოფიციალური პოზიცია ყველა სხვა არაღიარებული სახელმწიფოს მიმართ ერთნაირია. საქართველოს კოსოვოც კი არ უღიარებია, სხვებზე რომ არაფერი ვთქვათ...”.
საქართველოს ხელისუფლებისათვის მიუღებელია რაიმე ოფიციალური კონტაქტები ყარაბაღელ სეპარატისტებთან, მაგრამ, გვინდა თუ არ გვინდა, ეს კონტაქტები, მართალია, არაოფიციალურ დონეზე, მაგრამ მაინც არსებობს: ზოგჯერ თავგადასავლების მოყვარული რომელიმე ქართველი სტეფანაკერტში (ხანკენდში) გამართულ რომელიღაც კონფერენციაზე ამოყოფს ხოლმე თავს, ზოგჯერ კი ფულს დახარბებული ვინმე ქართველი მომღერალი “შავ ბაღში” (ყარაბაღში) მღერის... რას იზამ, გლობალიზაცია ისეთი მოვლენაა, რომელიც არათუ ბუნებრივს, ყოველგვარ ხელოვნურ ბარიერებსაც კი სპობს.
დღეს ამით დავამთავროთ. მომავალ “კავკასიურ მიმოხილვამდე”!
სიმონ კილაძე
